Tiểu sử

Tiểu sử DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ – Cuộc đời của DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ

Dương Đình Nghệ

DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ (chữ Hán: 楊廷藝), có sách nhÆ° Việt Nam sá»­ lược của Trần Trọng Kim chép là DÆ°Æ¡ng Diên Nghệ (楊筵藝, ?-937) , người Ái châu, làm tướng cho Khúc Hạo. Đời Hậu LÆ°Æ¡ng, LÆ°u Nghiễm của nước Nam Hán tiếm hiệu vua ở đất Quảng Châu, lấy cớ Khúc Hạo chiếm cứ đất Giao Châu, sai Lý Khắc Chính và Lý Tri Thuận đánh chiếm Giao Châu. Con trai Khúc Hạo là Khúc Thừa MÄ© bị bắt. DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ dấy binh đánh bại Lý Khắc Chính. Vua Nam Hán cho Lý Tiến thay làm Thứ sá»­ Giao Châu, DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ lại vây hãm. Vua Nam Hán sai Trần Bảo đem quân cứu Lý Tiến, DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ đón đánh chém Trần Bảo, giữ thành, xÆ°ng là Tiết độ sứ. Được 8 năm, DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ bị nha tướng Kiều Công Tiễn làm phản, giết chết lên thay.

Bạn đang xem: Tiểu sử DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ – Cuộc đời của DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ

Tên gọi

Do chữ diên (延 hoặc ç­µ) và chữ đình å»· gần giống nhau nên có sá»± “tam sao thất bản”.

Đại Việt sá»­ ký toàn thÆ°, ngoại ká»·, Quyển V chép là DÆ°Æ¡ng Đình Nghệ kèm ghi chú: “CÆ°Æ¡ng mục ghi DÆ°Æ¡ng Diên Nghệ, người Ái Châu, tức Thanh Hóa (CMTB5, 17a). Tài liệu Trung Quốc nhÆ° Tống sá»­ (q. 488), TÆ° trị thông giám v.v… cÅ©ng chép là DÆ°Æ¡ng Diên Nghệ. NgÅ© đại sá»­ (q. 65) chép nhÆ° Toàn thÆ° (là Đình Nghệ). Có thể nhầm nét chữ vì chữ 延 diên và chữ å»· đình gần giống nhau.”

Trong số sách ghi họ tên ông là DÆ°Æ¡ng Diên Nghệ có: Khâm định Việt sá»­ thông giám cÆ°Æ¡ng mục. Ở phần tiền biên – Quyển V của sách này có ghi chú: Sách An Nam ká»· yếu chép là Đình Nghệ. Nay theo sách CÆ°Æ¡ng mục (Trung Quốc) đổi lại là Diên Nghệ.

Như trên đã nói Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim chép là Dương Diên Nghệ. Cuốn Đất nước Việt Nam qua các đời của Đào Duy Anh cũng chép là Dương Diên Nghệ.

Sự nghiệp

Bối cảnh

Phía Bắc nước Việt tồn tại 2 nước lớn là nhà Nam Hán và nhà Lương. Năm 919, Khúc Thừa Mĩ sai sứ sang nhà Lương xin được lĩnh tiết việt, nhà Lương trao cho. Vua Nam Hán cả giận.

Diễn biến

Mùa thu, tháng 7, năm 923 vua Hán sai tướng là Lý Khắc Chính đem quân sang đánh Giao Châu. Lý Khắc Chính bắt được Tiết độ sứ Khúc Thừa Mĩ đem về. Vua Hán phong tước cho Dương Đình Nghệ, cho Lý Tiến làm Thứ Sử Giao-Châu, cùng với Lý Khắc Chính giữ thành.

Năm 931, Dương Đình Nghệ tìm cách báo thù cho họ Khúc, ông nuôi 3.000 giả tử (con nuôi), đặt ra trường đánh vật, chiêu tập các hào kiệt, lấy đại nghĩa khuyến khích họ.

Lý Tiến lo sợ, sai người cấp báo cho vua Hán, cùng năm ấy, Dương Đình Nghệ đem quân vây Lý Tiến. Vua Hán sai Trần Bảo đem quân sang cứu, nhưng đến nơi thì Dương Đình Nghệ đã hạ được thành. Lý Tiến trốn về nước, Trần Bảo vây thành, Dương Đình Nghệ đem quân ra đánh giết chết Trần Bảo.

Dương Đình Nghệ giữ lấy thành, tự xưng là Tiết độ sứ nhận lĩnh việc châu.

Cái chết

Mùa xuân, tháng 3, năm 937, Dương Đình Nghệ bị nha tướng của mình là Kiều Công Tiễn giết chết. Một nha tướng khác của ông là Ngô Quyền kéo quân từ Ái Châu ra đánh Kiều Công Tiễn.

Quê hương

Sách An Nam chí lược, Việt sử tiêu án, Đại Việt sử ký toàn thư đều chép Dương Đình Nghệ là người Ái châu. Theo soạn giả Lê Tắc, sách An Nam chí lược, quyển Đệ nhất, Ái châu là phần thuộc Thanh Hóa.

Nam-Giao đời xưa, nhà Chu gọi là Việt-Thường, nhà Tần gọi là Tượng-Quận, nhà Hán đặt làm ba quận: Giao-Châu, Cửu-Chân và Nhật-Nam. Nhà Đường lại cải Giao-Châu làm An-nam phủ, quận Cửu- Chân làm Ái-Châu, quận Nhật-Nam làm Hoan-Châu, tức là La-Thành, Thanh-Hoá và Nghệ-An ngày nay vậy.

Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú: Thanh Hoa nguyên trước là đất Tượng Quận, đời Hán gọi là quận Cửu Chân, Lương đặt là châu Ái, Tùy gọi là Cửu Chân, Đường lại đổi là châu Ái.

Nhận định

Sách An Nam chí lược, quyển Đệ thập cửu chép bài Đồ Chí Ca:

Cuối đời Hàm-Thông Trung-Quốc loạn,

Chuyển-vận đường xa bỏ bê trễ.

Ngô-Quyền, Khúc-Hạo, Kiểu và Dương ,

Soán đoạt giành nhau, dân kiệt quệ.

Họ Đinh, đời Tống mới phong vương,

Tham khảo

  • Việt sá»­ tiêu án, Soạn giả Ngô Thì SÄ©, Dịch giả: Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên Lạc Văn Hóa Á Châu, Nhà xuất bản: Văn Sá»­ 1991
  • An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc, Nhà xuất bản Viện đại học Huế, 1961.
  • Đại Việt sá»­ ký toàn thÆ°; soạn giả Lê Văn HÆ°u, Ngô SÄ© Liên,…Dịch giả Viện sá»­ học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993.
  • Lịch triều hiến chÆ°Æ¡ng loại chí, soạn giả Phan Huy Chú, Dịch giả Viện sá»­ học Việt Nam, Nhà xuất bản giáo dục, 2005.

Xem thêm

  • Tá»± chủ
  • Họ Khúc
  • Khúc Thừa Mỹ
  • Kiều Công Tiễn
  • Ngô Quyền
  • DÆ°Æ¡ng Tam Kha

Tham khảo

  1. ^ http://www.xxxxonline.com/tua-sach/viet-nam-su-luoc/quyen-i-phan-ii-chuong-v/286
  2. ^ aăâbcViệt sử tiêu án, Soạn giả Ngô Thì Sĩ, Dịch giả: Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên Lạc Văn Hóa Á Châu, Nhà xuất bản: Văn Sử 1991, Chương Ngoại thuộc Tùy và Đường
  3. ^ An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc, dịch giả Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam, Nhà xuất bản viện Đại học Huế, 1961, Quyển Đệ tứ
  4. ^ aăâĐại Việt sá»­ ký toàn thÆ°, Soạn giả Lê Văn HÆ°u, Ngô SÄ© Liên…, Dịch giả Viện sá»­ học Việt Nam, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993
  5. ^ An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc, dịch giả Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam, Nhà xuất bản viện Đại học Huế, 1961, Quyển Đệ thập nhất
  6. ^ tức Thanh Hóa
  7. ^ Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, soạn giả Phan Huy Chú, dịch giả Viện sử học Việt Nam, Nhà xuất bản giáo dục, 2005, trang 45
  8. ^ Kiều Công Tiễn
  9. ^ Dương Đình Nghệ

(Nguồn: Wikipedia)

Đăng bởi: Trường Tiểu Học Tiên Phương

Chuyên mục: Tiểu sử

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *