Tiểu sử

Tiểu sử Tô Hiến Thành – Cuộc đời của Tô Hiến Thành

Tô Hiến Thành

Tô Hiến Thành (Hán tá»±: 蘇憲誠, 11 tháng 2 năm 1102 – 17 tháng 7 năm 1179) quê làng Hạ Mỗ nay là xã Hạ Mỗ huyện Đan Phượng, Hà Nội, là quan đại thần phụ chính nhà Lý, phụng sá»± hai triều vua: Lý Anh Tông và Lý Cao Tông. Ông là viên quan văn võ song toàn, nổi tiếng là công minh chính trá»±c, được vua phong tước vÆ°Æ¡ng mặc dù không phải là tôn thất nhà Lý.

Tiểu sử

Theo Từ điển Bách khoa Toàn thÆ° Việt Nam, Tô Hiến Thành sinh ngày 22 tháng 1 năm Nhâm Ngọ (11 tháng 2 năm 1102) và mất ngày 12 tháng 6 năm Ká»· Hợi (17 tháng 7 năm 1179). Ông sinh ra ở Xóm Lẻ thuộc làng Hạ Mỗ, nay thuộc xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội). Có giả thuyết cho rằng ông có thể có quan hệ họ hàng với Tô thị, vợ của Đỗ Anh VÅ© là nhân vật có quyền lá»±c nhất trong triều đình đầu thời trị vì của vua Lý Anh Tông. Theo sách “Từ Liêm huyện đăng khoa chí” do Cá»­ nhân Bùi Xuân Nghi biên tập thời Tá»± Đức thì ông từng đỗ Thái học sinh. Thông tin này cÅ©ng được dẫn trong các tài liệu “Bản phủ tiền triều chÆ° danh khoa bi” và bia Văn chỉ huyện Từ Liêm dá»±ng năm Tá»± Đức thứ 25 (1872).

Trong chính sử, Tô Hiến Thành được đề cập lần đầu tiên với vai trò của ông trong việc bình định nổi loạn Thân Lợi. Năm 1140, Thân Lợi tự xưng là con trai Lý Nhân Tông và nổi loạn chống vua Lý Anh Tông ở khu vực phía bắc (nay là Thái Nguyên). Quân của Thân Lợi cuối cùng đã bị quân nhà Lý do Đỗ Anh Vũ chỉ huy đánh tan, Thân Lợi bị Tô Hiến Thành bắt và bị chém đầu theo lệnh của Lý Anh Tông tháng 10 năm 1141. Chính Tô Hiến Thành đã khuyên nhà vua tha cho các thành viên tham gia nổi loạn để tỏ lòng nhân ái đối với dân chúng. Sự nghiệp làm tướng võ của Tô Hiến Thành chủ yếu là dưới thời trị vì của vua Lý Anh Tông. Tiếp nối gương của Thái úy Lý Thường Kiệt, Thái úy Tô Hiến Thành đã cùng vua Lý Anh Tông đi dẹp loạn các nơi, mở mang bờ cõi thêm về phía Tây bắc. Sự nghiệp võ công của ông chống Chân Lạp xâm lược, chinh phạt Chiêm Thành; làm cho vị thế của quốc gia Đại Việt dưới thời Lý Anh Tông trở nên lớn mạnh với các nước lân bang và với nhà Tống; buộc nhà Tống phải công nhận Đại Việt vào năm 1164.

Bạn đang xem: Tiểu sử Tô Hiến Thành – Cuộc đời của Tô Hiến Thành

Đền thờ Tô Hiến Thành.

Sá»± nghiệp làm quan văn của ông cÅ©ng hiển hách không kém, nhÆ°ng phần lớn công lao lại tập trung ở giai đoạn cuối đời, khi ông trở thành đại thần phụ chính tài năng và đức độ cuối cùng của nhà Lý. Ở giai đoạn trước đó, công lao lớn nhất của ông là việc ông tổ chức khai hoang lấn biển các vùng ven biển thuộc các tỉnh Quảng Ninh, Thanh Hóa và Hà TÄ©nh ngày nay, đặc biệt đối với vùng đất VÄ©nh Bảo – Hải Phòng. Cuối đời ông làm đến chức Nhập nội Kiểm hiệu Thái phó bình chÆ°Æ¡ng quân quốc trọng sá»± (Tể tướng). Khi vua Lý Anh Tông băng hà tháng 7 năm 1175, Hoàng tá»­ trưởng là Lý Long Xưởng hÆ° hỏng, vua có di chiếu lập hoàng tá»­ Lý Long Cán mới có 3 tuổi lên ngôi (tức vua Lý Cao Tông), đã giao cho ông làm phụ chính.

Hoàng hậu – mẹ Lý Long Xưởng – đem mâm vàng đến hối lộ ông, mong ông đổi di chiếu đưa Long Xưởng lên ngôi, nhÆ°ng ông kiên quyết từ chối và làm theo sá»± ủy thác của Tiên đế. NhÆ°ng do tuổi già sức yếu mà thời gian phò trợ ấu chúa của ông không được là bao. Năm 1179 khi vua mới 6 tuổi, thì ông ốm nặng và mất. Trước khi mất ông tiến cá»­ Trần Trung Tá, người có thá»±c tài, thay mình phụ chính nhà vua, mà nhất quyết không tiến cá»­ VÅ© Tán Đường người hầu cận bên mình. Mặc dù người đương thời ví Tô Hiến Thành nhÆ° Gia Cát Lượng thời Tam Quốc bên Trung Quốc , triều đình sau đó đã không nghe theo lời ông cho Trần Trung Tá làm Thái phó phụ chính cho vua, dẫn đến sau này vua Cao Tông không được dạy bảo điều hành chính sá»± mà chỉ lo ăn chÆ¡i, nhà Lý đi vào suy vong.

Thờ phụng

Tô Hiến Thành được thờ ở rất nhiều nÆ¡i tại miền Bắc. NhÆ° tại các di tích đền Thánh Tô, đình Trùng Hạ, đình Vân Thị, đình Trùng Thượng thuộc huyện Gia Viễn, Ninh Bình; đền Đông thuộc xã Đồng Môn, thành phố Hà TÄ©nh, tỉnh Hà TÄ©nh. Riêng ở Thanh Hóa, trước đây có 72 đền thờ Tô Hiến Thành, trong số đó đền thờ tại làng Cẩm Đới (thuộc tổng Trung Bạn, huyện Tống SÆ¡n, phủ Hà Trung, còn hiện nay thuộc làng Chánh Lộc, xã Hà Giang, huyện Hà Trung) được xem là nÆ¡i chính với tên gọi “Đền chính từ Cẩm Đới”. Ông được vua Lý Anh Tông cấp điền trang tại tổng Viên Lang, lộ Hải Đông nay là xã Việt Tiến, huyện VÄ©nh Bảo, Hải Phòng. Khi ông mất được xây đền thờ tại đây và được nhân dân vinh danh là Thành hoàng làng Viên Lang, Cổ Am,… huyện VÄ©nh Bảo, Hải Phòng.

Chú thích

  1. ^ “Tô Hiến Thành”. Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam. 
  2. ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 140.
  3. ^ Keith Weller Taylor, John K. Whitmore (1995). Essays into Vietnamese pasts, Volume 19. SEAP Publications. tr. 70. ISBN 0877277184. 
  4. ^ Bùi Xuân Nghi, Từ Liêm huyện đăng khoa chí. Tài liệu viết tay bằng chữ Hán. Ký hiệu A.506. tờ 2b.
  5. ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 136.
  6. ^ Trần Trọng Kim 1971, tr. 45–46.
  7. ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 135–137.
  8. ^ National Bureau for Historical Record 1998, tr. 165.
  9. ^ Các triều đại Việt Nam, Quỳnh Cư-Đỗ Đức Hùng, Nhà Xuất bản Thanh Niên 2005.
  10. ^ Đệ Nhất Chính Cẩm Đới

Tham khảo

Xem thêm

  • Quân sá»± nhà Lý
  • Doãn Tá»­ TÆ°

(Nguồn: Wikipedia)

Đăng bởi: Trường Tiểu Học Tiên Phương

Chuyên mục: Tiểu sử

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *